ทานพิธี

ทานพิธี พิมพ์ อีเมล เนื้อหา เขียนโดย Pajjek หมวด: ศาสนพิธีการ เผยแพร่เมื่อ: ๒๙ ต.ค. ๒๕๖๐ อ่าน: 4669 นางวิสาขามหาอุบาสิกา พร้อมกลุ่มเพื่อนฝูงหญิงบริวาร ได้ขอสมาทานมอบผ้าอาบน้ำฝน หรือผ้าวัสสิกสาฎก แก่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าและก็พระสงฆ์จนถึงชั่วชีวิต ทานพิธี เป็นพิธีการมอบทานต่างๆในที่นี้จะกล่าวเฉพาะทานพิธีสามัญที่จำเป็นต้อง และก็นิยมบำเพ็ญกันอยู่ทั่วๆไป และก็จะกล่าวเฉพาะระเบียบกฎเกณฑ์สำหรับปฏิบัติกับคำมอบให้ ของข้างทายกแค่นั้น การมอบให้ทาน เป็นการมอบให้วัตถุที่ควรจะให้เป็นทาน ในพุทธศาสนา เรียกวัตถุที่ควรจะให้เป็นทานนี้ว่าทานวัตถุ ท่านแบ่งประเภทและชนิดไว้ ๑๐ ประการเป็น๑. อาหาร ๒. น้ำ รวมถึงเครื่องดื่มอันควรจะแก่สมที่บริโภค ๓. ผ้า เสื้อผ้า ๔. ยานพาหนะ เกื้อหนุนต้นเหตุค่าใช้จ่ายในการใช้โดยสารเข้าด้วย ๕. พวงมาลัยแล้วก็ดอกไม้ของไหว้ประเภทต่างๆ๖. ของหอม คือ ธูปเทียนบูชาพระ ๗. เครื่องลูบไล้ คือ เครื่องสุขภัณฑ์สำหรับอาบน้ำให้สะอาด มีสบู่เช็ดตัว ฯลฯ ๘. เครื่องที่พักผ่อนอันควรจะแก่สมณะ ๙. ที่พักที่อาศัย มีกุฎีเสนาสนะ และก็เครื่องสำหรับเสนาสนะยกตัวอย่างเช่น เตียง ตู้ โต๊ะ เก้าอี้ ฯลฯ ๑๐. เครื่องตามไฟ มีเทียนจุดใช้แสงสว่างตะเกียง น้ำมันตะเกียงแล้วก็กระแสไฟฟ้า ฯลฯ อีกทั้ง ๑๐ ประการฉะนี้ ควรจะแก่การมอบให้เป็นทาน แก่ภิกษุเณร เพื่อใช้สอย หรือบูชาพระตามควร แต่ว่าการมอบทานนี้มีนิยม ๒ อย่างเป็น๑. มอบให้ระบุเฉพาะรูปนั้นรูปนี้ อย่างหนึ่ง เรียกว่าขว้างฏิท่าทางทาน ๒. มอบให้ไม่เจาะจงรูปใด มอบเป็นของกึ่งกลางให้พระสงฆ์จัดเฉลี่ยกันใช้สอยเอง อีกอย่างหนึ่ง เรียกว่าสังฆทาน กฎระเบียบพิธีการ สำหรับในการมอบให้ทานแบบขว้างฏิลักษณะท่าทางทาน ไม่ต้องมีพิธีบูชาอะไรที่อยู่ในการมอบให้ ด้วยเหตุว่าผู้มอบให้กำเนิดเชื่อถือ จะมอบสิ่งไร แก่ภิกษุหรือเณรรูปใด ก็จัดสิ่งนั้นมอบมอบให้เฉพาะรูปนั้น เป็นรายตัว เสร็จเป็นทานแล้ว รวมทั้งคนรับขว้างฏิบุคคลทาน จะอนุโมทนาเช่นไรนั้น ก็เกิดเรื่องเฉพาะบุคคลเหมือนกัน แม้กระนั้นสำหรับสังฆทาน เป็นการมอบพระสงฆ์เกี่ยวกับภิกษุสาธารณะในวัด จัดเป็นการพระสงฆ์ ไม่ใช่การบุคคล ดังที่ได้กล่าวผ่านมาแล้ว ก็เลยเกิดเรื่องเกี่ยวโยงด้วยพิธีการ โดยยิ่งไปกว่านั้นการมอบให้ รวมทั้งการอนุโมทนาของวัดย่อมมีพิธีการปฏิบัติ ด้วยเหตุนั้นในหมวดนี้ ก็เลยจะกล่าวทานพิธีเฉพาะส่วนที่มอบให้เป็นการพระสงฆ์สิ่งเดียว รวมทั้งทานที่มอบพระสงฆ์นั้น หากแม้มีระบุวัตถุเป็น ๑๐ จำพวก รวมทั้งมีนิยมมอบให้วัตถุใน ๑๐ ประเภทนั้นเป็นรายการๆแยกคำมอบแตกต่างกันออกไปอีกเยอะแยะ แม้กระนั้นจะเป็นมอบให้ใดๆ เมื่อเกื้อหนุนก็อยู่ในต้นสายปลายเหตุเครื่องอาศัยของบรรพชิต ๔ เป็นผ้าจีวร บิณฑบาต เสนาสนะ แล้วก็คิลานเภสัช ทั้งหมด และก็การมอบก็มีนิยมเป็น ๒เป็นมอบในกาลที่ควรจะมอบให้สิ่งนั้นๆเรียกว่ากาลทาน ๑ มอบไม่เพราะกาล หรือนอกกาล ๑ ซึ่งมีระบบระเบียบปฏิบัติ ดังต่อไปนี้ ๑. หลักสำคัญของการมอบให้ทานเป็นการพระสงฆ์มีอยู่ว่า จำเป็นต้องตั้งอกตั้งใจมอบให้เป็นพระสงฆ์จริงๆอย่าเกรงใจบุคคลคนรับว่า เป็นภิกษุหรือเณร เป็นพระสังฆเถระ หรือพระชั้น ถ้าเกิดมิฉะนั้นแล้วจะส่งผลให้จิตใจงง กำเนิดความชื่นชมยินดียินร้าย ไปตามบุคคลคนรับ ซึ่งจะเสียพิธีการสังฆทานไป ควรจะทำใจว่าคนรับจะเป็นบุคคลประเภทอะไรก็ตาม เมื่อเป็นคนรับในนามของพระสงฆ์ ซึ่งพระสงฆ์จัดมา หรือเป็นผู้มาถึงเฉพาะหน้า ในขณะตั้งอกตั้งใจมอบพระสงฆ์แล้ว ก็มอบให้ทานนั้นๆอุทิศให้เป็นพระสงฆ์จริงๆ๒. เตรียมทานวัตถุที่ปรารถนามอบให้เสร็จสมบูรณ์ ตามเลื่อมใสรวมทั้งทันตามกำหนดมอบให้ ถ้าเกิดเป็นอาหาร ผ้าจีวร แล้วก็คิลานเภสัช ซึ่งเป็นวัตถุชูประเคนได้ จะเป็นของมอบให้เพราะกาลหรือไม่ก็ตาม จะต้องจัดให้ถูกตามนิยมของทานประเภทนั้นๆแม้กระนั้นถ้าเกิดเป็นเสนาสนะหรือเครื่องเสนาสนะ ซึ่งจะต้องก่อสร้างกับที่แล้วก็เป็นของใหญ่ใช้ติดที่ ก็จำต้องจัดเตรียมตามควร ๓. เผดียงพระสงฆ์หมายถึงฟ้องร้องปรารถนาที่จะมอบให้ทานนั้นๆให้พระสงฆ์รู้ ถ้าเกิดเป็นอาหาร หรือ ผ้าจีวร คิลานเภสัช ซึ่งมีปริมาณจำกัดไม่ทั่วๆไปแก่พระสงฆ์ คนรับให้ตามปริมาณปรารถนา รวมทั้งนัดสถานที่กับตั้งเวลาให้เป็นระเบียบเรียบร้อยด้วย ๔. สำหรับการมอบทานนั้น ถ้าหากมีพิธีการอื่นมี ก็คือเรื่องของพิธีการแต่ละอย่างๆไป เฉพาะพิธีการมอบให้ทานเมื่อถึงเวลา ข้างทายกพึงจะดำเนินพิธีการ ดังต่อไปนี้ กรัม จุดธูปเทียนหน้าที่บูชาพระ ถ้าหากมีตั้งอยู่ด้วย ข. ขอศีล แล้วก็รับศีล ค. พนมมือบอกว่าคำมอบให้ทานนั้นๆตามแบบ สำหรับการกล่าวคำมอบนี้ ทุกคราว จำต้องตั้งนโมก่อน ๓ จบ ถ้าเกิดมอบให้รวมกันมากมายคน ควรจะว่า นโม พร้อมก่อน แล้วหัวหน้ากล่าวนำคำมอบให้คนอื่นว่าตามเป็นคำๆทั้งยังคำบาลีรวมทั้งคำแปล จนถึงจบ แม้กระนั้นคำแปลในบางครั้งที่มีคำมอบบาลียืดยาวจะเว้นไม่กล่าวก็ได้ ต่อนั้นหากเป็นของควรจะประเคนก็ประเคน จะประเคนข้าวของชนิดของกินแต่ว่าเที่ยงตรงแล้วไปหาได้ไม่ อนึ่ง เสนาสนะหรือวัตถุที่ใหญ๋โต ไม่สามารถที่จะจะชูประเคนได้ หากมุ่งมาดปรารถนาจะประเคน ใช้น้ำหลั่งลงบนมือของวัดผู้เป็นประธานในพิธีการ ก็จัดว่าได้ประเคนแล้ว ๕. ภิกษุที่ได้รับนิมนต์ เพื่อรับสังฆทานตามจารีตของทานนั้นๆแล้ว บางพวก เวลาที่ทายกกล่าวคำมอบทานพนมมือ เป็นอาการแสดงถึงการรับทานโดยเคารพนับถือ เมื่อทายกกล่าวคำมอบให้จบแล้ว ส่งแสงคำพูด สาธุ พร้อม บางพวก เมื่อทายกกล่าวคำมอบจบ แล้วจึงพนมมือ เปล่งแสงถ้อยคำ สาธุ ดังนี้ แล้วแต่จะควรจะ สถานที่ใดกล่าวไว้จากที่เคยได้เห็นเพียงแค่นั้น เมื่อเสร็จการประเคนแล้ว ควรจะอนุโมทนาด้วยบท กรัม ยถลา… อื่นๆอีกมากมาย ข. สพฺพีติเตียนโย… อื่นๆอีกมากมาย ค. บทอนุโมทนาโดยควรจะแก่ทาน… อื่นๆอีกมากมาย ฆ. ภวเหม็นตุ สพฺพมงฺคลํ… อื่นๆอีกมากมาย ๖. ขณะสงฆ์อนุโมทนา ทายกควรกรวดน้ำ เมื่อพระเริ่มบท ยโผลง… พอเพียงถึงบท สพฺพีตำหนิโย… เป็นต้นไป พึงจะพนมมือรับพรไปจนกระทั่งจบ แล้วกราบ ๓ ที เป็นอัน เสร็จพิธีการมอบทาน คำภาวนาแบบต่างๆคำภาวนาเวลาทำบุญสุนทาน สุทินนัง วะตะ เม ทานัง อาสะวักขยาวะหัง โหตุๆ คำแปล ขอทานที่ข้าพระพุทธเจ้ามอบก็ดีแล้วนี้ ควรส่งผลให้ผมหมดความเศร้าดวงใจเหอะ คำภาวนาเมื่อจบของต่างๆมอบพระ สุทินนัง วะตะ เม ทานัง อาสะวักขะยาวะหัง โหเหม็นตุฯ คำแปล ทานของพวกเราให้ก็ดีแล้วหนอ ขอควรเป็นเครื่องทำให้เกิดความสิ้นไปที่อาสวะกิเลส คำบอกเล่ามอบให้ทานแบบต่างๆคำมอบให้ข้าวพระพุทธ อิมัง สูปะพยัญชะนะสัมปันนัง ข้าวสาลีนัง โภชะนัง อุทะกัง วะรัง พุทธัสสะ ปูเชมิ ฯ คำแปล กระผมขอบูชาด้วยโภชนะข้าวสาลี พร้อมแกงกับ แล้วก็น้ำอันดีเลิศนี้แก่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า คำลาข้าวพระพุทธ เสสัง มังค่ะลัง ยาจามิ ฯ คำแปล ข้าพระพุทธเจ้าขอคืนเศษอันเป็นมงคลนี้ กระผมขอภัตต์ที่เหลือที่เป็นมงคลด้วยเถอะ คำมอบให้สังฆทาน (ชนิดสามัญ) อิมานิ มยํ ภนฺเต ภตฺตานิ, สปริวารานิ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมานิ, ภตฺตานิ, สปริวารานิ, ปฏิคฺคณฺหาตุๆ, อมฺถ้าเกิดํ, ครั้งฆรตฺตํ, หิตาย, ห้องน้ำย. คำแปล เราแม้กระนั้นพระผู้เจริญ ผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบให้ อาหาร กับอีกทั้งบริวารพวกนี้ แก่พระสงฆ์ ขอพระภิกษุควรรับอาหาร กับทั้งยังบริวารกลุ่มนี้ ของข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ เพื่อคุณประโยชน์รวมทั้งความสบายแก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิดฯ คำมอบสังฆทาน (ชนิดมตกภัตอุทิศคนเสียชีวิต) อิมานิ มยํ ภนฺเต มตกภตฺตานิ, สปริวารานิ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมานิ, มตกภตฺตานิ, สปริวารานิ, ปฏิคฺคณฺหาตุๆ, อมฺแม้ญฺเจว, มาตาปิเหม็นตุ อาทีนญฺจ าตกานํ, กาลกตานํ, คราวฆรตฺตํ, หิตาย, ส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าพระภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบมตกอาหาร กับทั้งยังบริวาร พวกนี้ แก่พระสงฆ์ ขอพระภิกขุต้องรับมตกอาหาร กับทั้งยังบริวารพวกนี้ ของกระผม ทั้งหลายแหล่ เพื่อคุณประโยชน์และก็ความสบาย แก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ด้วย แก่พี่น้องของผมทั้งหลายแหล่ มีคุณแม่พ่อ ฯลฯ ผู้กระทำกาละตายไปแล้วด้วย สิ้นกาลปาวสานเถิด ฯ คำมอบสลากภัต เอตานิ มะยัง ภันเต, สะลากะภัตตานิ, สะปะริวารานิ, อะสุกัฏฐาเน, ฐะปิตานิ, ภิกษุสังฆะสะ, โอโณชะยามะ, สาธุ โน ภันเต, ภิกษุสังโฆ,เอตานิ, สะลากะภัตตานิ, สะปะริวารานิ, ปะฏิคคัณหาเหม็นตุ, อัมหากัง,คราวฆะรัตตัง, หิตายะ, ห้องส้วมยะ, นิพพานานยะ จะฯ คำแปล เราแต่ว่าพระภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบสลากอาหารกับอีกทั้งบริวาร ทั้งหลายแหล่ ซึ่งตั้งไว้ในที่โน้นนั้น แก่พระสงฆ์ ขอพระพระภิกษุควรรับ ซึ่งสลากอาหาร กับทั้งยังบริวารพวกนั้น ของผมทั้งหลายแหล่ เพื่อผลดีรวมทั้งความสำราญ แก่ผมทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิด ฯ คำมอบข้าวสาร อิมานิ มยํ ภนฺเต ตณฺฑุลานิ, สปริวารานิ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ อิมานิ, ตณฺฑุลานิ, สปริวารานิ, ปฏิคฺคณฺหาเหม็นตุ, อมฺถ้าํ คราวฆรตฺตํ หิตาย ห้องส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าพระภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบให้ข้าวสารกับทั้งยังเครื่องบริวาร ทั้งหลายแหล่พวกนี้ แก่พระสงฆ์ ขอพระพระสงฆ์ต้องรับข้าวสารกับทั้งยังเครื่องบริวารทั้งหลายแหล่ พวกนี้ของข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ เพื่อผลดีเกื้อกูลและก็ ความร่มรื่นสุข แก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ ชั่วกับชั่วกัลป์นาน เถิด ฯ คำมอบให้เภสัชทาน มีน้ำผึ้ง ฯลฯ สาระโท นามายัง ภันเต กาโล สัมปัตโต ยัตถะ ตะถลาขาโต อะระหัง สัมมาสัมพุทโธ สาระทิกาพาเธนะ อาพาธิกานัง ภิกขูนัง ปัญจะ เภสัชชานิ อะนุญญาสิ เสยยะถีทัง สัปปิ นะวะนีตัง เตลัง มะธุ หน้าผาณิตัง มะกระทั่งถึงทานิ ตักกาละสะทิสัง สัมปัตตา ตัสสะ ภะค่ะวะโต ปัญญัตตานุคัง ทานัง ทาตุๆกาตา เตสุ ปะริยาปันนัง มะธุญจะ (เตลัญจะ หน้าผาณิตัญจะ) ภิกขูนัญเจวะ สามะเณรานัญจะ โอโณชะยามะ สาธุ โน ภันเต อัยยา เอตัง ยะถลาวิภัตตัง มะธุญจะ (เตลัญจะ หน้าผาณิตัญจะ) ปะฏิคคัณหาเหม็นตุ อัมหากัง หนฆะรัตตัง หิตายะ ห้องส้วมยะฯ คำแปล เราแก่พระผู้เจริญ ขณะนี้สรทกาลมาถึงแล้ว ในกาลใดเล่า พระตโผลงคต ผู้วิเศษตสัมมา สัมพระพุทธ ทรงอนุญาตเภสัช ๕ อย่างหมายถึงเนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย แก่ภิกษุ ทั้งหลายแหล่ผู้ป่วย ด้วยโรคกำเนิดในสรทกาล ตอนนี้กระผมทั้งหลายแหล่ มาถึงกาลแบบนี้แล้ว มุ่งมาดปรารถนา จะมอบทานตามพระพุทธานุญาต ของพระผู้มีพระภาคเจ้านั้น ก็เลยมอบน้ำผึ้งกับน้ำมันรวมทั้งน้ำอ้อย อันนับเข้าในเภสัช ๕ แบบนั้น แก่ภิกษุและก็เณรทั้งหลายแหล่ ขอพระผู้เป็นเจ้าทั้งหลายแหล่ต้องรับ น้ำหวานทาน เตลทาน และก็หน้าผาณิตทาน ของกระผมทั้งหลายแหล่ ดังที่แจกมอบให้แล้วนั้น เพื่อผลดี แล้วก็ความสบาย แก่ผมทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิด ฯ คำมอบเสนาสนะ กุฎี วิหาร อิมานิ มยํ ภนฺเต, เสนาสนานิ, อาคตานาคตสฺส, จาตุๆทฺทิสสฺส, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมานิ, เสนาสนานิ, ปฏิคฺคณฺหาเหม็นตุ, อมฺถ้าเกิดํ, หนฆรตฺตํ, หิตาย, ห้องส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบให้เสนาสนะพวกนี้ แก่พระสงฆ์ ผู้มีในด้านทั้งยัง ๔ ที่มาและดี ยังไม่มาก็ดี ขอพระภิกขุต้องรับ เสนาสนะกลุ่มนี้ ของกระผมทั้งหลายแหล่ เพื่อคุณประโยชน์รวมทั้งความสำราญ แก่ผมทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิด ฯ คำมอบศาลาโรงธรรม มยํ ภนฺเต, อิมํ สาลํ, ธมฺมที่ประชุมย, อุทฺทิสฺส, จาเหม็นตุทฺทิสสฺส, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมํ สาลํ, ปฏิคฺคณฺหาเหม็นตุ, อมฺถ้าหากํ, หนฆรตฺตํ, หิตาย, ส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าพระภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบศาลาข้างหลังนี้แก่พระสงฆ์ที่มี ในด้านทั้งยัง ๔ อุทิศเพื่อเป็นสถานที่แสดงธรรม ขอพระพระสงฆ์ควรรับ ศาลาข้างหลังนี้ของผม ทั้งหลายแหล่เพื่อคุณประโยชน์และก็ความสำราญ แก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิด ฯ คำมอบให้ผ้าวัสสิกสาฎก อิมานิ มยํ ภนฺเต, วสฺสิกสาฏิกานิ, สปริวารานิ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมานิ, วสฺสิกสาฏิกานิ, สปริวารานิ, ปฏิคฺคณฺหาตุๆ, อมฺถ้าหากํ, หนฆรตฺตํ, หิตาย, ส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าภิกษุผู้เจริญ ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบให้ ผ้าอาบน้ำฝน กับทั้งยังบริวาร พวกนี้ แก่พระสงฆ์ ขอพระภิกขุควรรับ ผ้าอาบน้ำฝน กับทั้งยังบริวารกลุ่มนี้ ของผมทั้งหลายแหล่ เพื่อผลดีรวมทั้งความสบาย แก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลปาวสาน เถิด ฯ หมายเหตุ ถ้าเกิดไม่มีเครื่องบริวารมอบให้พ่วงด้วย ก็ตัดคำบาลีว่าสปริวารานิ แล้วก็คำแปลว่ากับอีกทั้งบริวาร ออกเสียทุกหัวระแหง คำมอบให้ผ้าจำนำพรรษา อิมานิ มยํ ภนฺเต, วสฺสาวาสิกจีวรานิ, สปริวารานิ, ภิกฺขุสงฺฆสฺส, โอโณชยาม, สาธุ โน ภนฺเต, ภิกฺขุสงฺโฆ, อิมานิ, วสฺสาวาสิกจีวรานิ, สปริวารานิ, ปฏิคฺคณฺหาตุๆ, อมฺถ้าเกิดํ, คราวฆรตฺตํ, หิตาย, ส้วมย. คำแปล เราแต่ว่าภิกษุผู้เจริญ กระผมทั้งหลายแหล่ ขอน้อมมอบผ้าจำนำพรรษา กับอีกทั้งบริวาร พวกนี้ แก่พระสงฆ์ ขอพระพระสงฆ์ควรรับผ้าจำนำพรรษา กับทั้งยังบริวารกลุ่มนี้ ของกระผม ทั้งหลายแหล่เพื่อคุณประโยชน์และก็ความสบาย แก่ข้าพระพุทธเจ้าทั้งหลายแหล่ สิ้นกาลน