ราชวงศ์จักรี

วงศ์สกุลจักรี พิมพ์ อีเมล เนื้อหา เขียนโดย Pajjek หมวด: นิยามแล้วก็จุดสำคัญ เผยแพร่เมื่อ: ๐๕ เดือนเมษายน ๒๕๖๑ อ่าน: 8817 พระบรมสาทิสลักษณ์กษัตริย์ไทยในวงศ์สกุลจักรี รัชกาลที่ ๑ – ๑๐ วงศ์สกุลจักรี (อังกฤษ: Chakri dynasty) เป็นวงศ์สกุลที่ดูแลแว่นแคว้นไทยต่อจากสมเด็จพระเจ้าธนบุรี จนกระทั่งเดี๋ยวนี้ โดยสมเด็จเจ้าพระยาพระราชาศึก (พระบรมพระนามาภิไธย ในรัชกาลที่ ๑ ระหว่าง พุทธศักราช ๒๓๒๑ – พุทธศักราช ๒๓๒๕) ได้ขึ้นเสวยราชย์ทรงชื่อว่า พระบาทสมเด็จพระปรโมรุราชามหาจักรีบรมทุ่งนารถยนต์ พระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ปฐมกษัตริย์ที่วงศ์สกุลจักรี ท่านแรก (ชื่อเดิมทองคำด้วง ทรงสืบสกุลมาจากเครือญาติเจ้าขุนมูลนายในยุคกรุงศรีอยุธยา) ทรงตั้งวงศ์สกุลโดยการขึ้นครองราชย์เมื่อ พุทธศักราช ๒๓๒๕ และก็ทรงแต่งตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ เป็นราชบุรี (กรุงเทพฯ ในตอนนี้) สมัยของวงศ์สกุลนี้ นิยมเรียกว่ายุครัตนโกสินทร์ แม้กระนั้น ด้วยการเปลี่ยนแปลงทางช่วงของโลก ส่งผลให้กษัตริย์ทรงจำเป็นจะต้องแก้ไขระบอบการปกครองชาติบ้านเมือง เปลี่ยนแปลงชื่อจากรัตนโกสินทร์ เป็นประเทศไทย ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมแบกงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ และก็กลายเป็นไทย ในรัชสมัย พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร รัชกาลที่ ๘ กษัตริย์ไทยที่วงศ์สกุลจักรี ท่านปัจจุบันนี้เป็น สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงมือณ บดินทรเทวดายวรางเราร รัชกาลที่ ๑๐ เป็นโอรสท่านเดียวใน พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ ๙ แล้วก็สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ท่านทรงรับตำแหน่งช่วงวันที่ ๑ ธ.ค. พุทธศักราช ๒๕๕๙ แต่ว่าในทางนิตินัยนับว่าได้ขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นในหลวงเมื่อวันที่ ๑๓ ต.ค. พุทธศักราช ๒๕๕๙ ประวัติความเป็นมา สิ่งที่ทำให้เกิดชื่อแล้วก็เครื่องหมายประจำวงศ์สกุล ชื่อของวงศ์สกุลจักรี มีที่มาจากบรรดาศักดิ์เจ้าพระยาจักรีศรีผู้พิทักษ์ ตำแหน่งสมุดกชู ซึ่งเป็นตำแหน่งทางด้านราชการที่ท่านเคยทรงครองตำแหน่งมาก่อนในยุคกรุงธน คำว่าจักรี นี้พ้องเสียงกับคำว่าจักร รวมทั้งตรี ซึ่งเป็นเทวดาอาวุธของพระวิษณุ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ก็เลยทรงพระขอความปรานีโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระแสงสว่างจักร และก็พระแสงสว่างตรี ไว้ ๑ สำรับ และก็กำหนดให้ใช้เป็นเครื่องหมายประจำวงศ์สกุลจักรี สืบมาจนกระทั่งเดี๋ยวนี้ พระปฐมบรมมหาชนกที่วงศ์สกุลจักรี จะเอ่ยถึงนายจ้างประเภทซึ่งเป็นปฐมฯลฯแซ่ต้นสกุลเจ้าฟ้าแลท่านเจ้า ม.จ. หม่อมราชวงศ์แลเจ้าราชินีกุลที่เรียกนามว่าคุณ ว่าหม่อม มีบรรดาศักดิ์เนื่องในพระบรมวงศ์สกุลนี้ ซึ่งขณะนี้เป็นพวกต่างๆอยู่ จะให้รู้แจ้งว่าเนื่องมาแม้กระนั้นท่านผู้ใดกัน ท่านใด เป็นเดิมตั้งแต่แรกตั้งจ.กรุงเทพฯ อมรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยา นี้มา ควรจะทราบอย่างย่อๆว่าชายผู้หญิงมีบรรดาศักดิ์ ซึ่งเรียกว่าเป็นประเภทเจ้า เป็นเจ้าฟ้าแลท่านเจ้า ม.จ. หม่อมราชวงศ์ทั้งมวลนั้น ล้วนผูกพันพันพัวสืบต่อลงมาแม้กระนั้นองค์สมเด็จพระมหาไปยกาหัวหน้าหมายถึงองค์สมเด็จพระบรมบิดาที่นาถ พระผู้เป็นเจ้าหลวงของพระบาทสมเด็จพระปรโมรุถจานชามหาจักรีบรมทุ่งนาถ ซึ่งปรากฏชื่อในเวลานี้ว่า พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก ซึ่งเป็นปฐมบรมอัครมหาราชาธิราชในวัง ก็เลยถือได้ว่าสมเด็จพระมหาไปยกาหัวหน้า หรือสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เป็นพระมหาชนกท่านแรกที่วงศ์สกุลจักรี แล้วก็เป็นนายจ้างที่วงศ์สกุลจักรี ท่านแรกอย่างแท้จริง โดยพระมหาสังข์ เดิม ซึ่งเป็นพระมหาสังข์ที่ใช้ใส่พระบรมอัฐิของสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เมื่อครั้งยุครัชกาลที่ ๑ ซึ่งตอนนี้ใช้รดน้ำในพิธีมงคลให้แก่พระบรมวงศานุวงศ์แค่นั้น รายนามกษัตริย์ไทยในวงศ์สกุลจักรี ลำดับ พระบรมสาทิสลักษณ์/นาม ขึ้นครองราชย์/หมด เสวยราชสมบัติ ราชการ๑ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ๖ เดือนเมษายน พุทธศักราช ๒๓๒๕ – ๗ เดือนกันยายน พุทธศักราช ๒๓๕๒ ๒๗ ปี ราชการ๒ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ๗ ก.ย. พุทธศักราช ๒๓๕๒ – ๒๑ ก.ค. พุทธศักราช ๒๓๖๗ ๑๕ ปี ราชการ๓ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒๑ ก.ค. พุทธศักราช ๒๓๖๗ – ๒ เดือนเมษายน พุทธศักราช ๒๓๙๔ ๒๖ ปี ๘ เดือน ๑๒ วัน ราชการ๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒ เดือนเมษายน พุทธศักราช ๒๓๙๔ – ๑ ต.ค. พุทธศักราช ๒๔๑๑ ๑๗ ปี ราชการ๕ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ๑ ต.ค. พุทธศักราช ๒๔๑๑ – ๒๓ เดือนตุลาคม พุทธศักราช ๒๔๕๓ ๔๒ ปี ราชการ๖ พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒๓ ต.ค. พุทธศักราช ๒๔๕๓ – ๒๖ เดือนพฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๔๖๘ ๑๕ ปี ๓๔ วัน ราชการ๗ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒๖ พ.ย. พุทธศักราช ๒๔๖๘ – ๒ มี.ค. พุทธศักราช ๒๔๗๗ (๒๔๗๘) (สละราชบัลลังก์) ๘ ปี ๙๖ วัน ราชการ๘ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล ๒ มี.ค. พุทธศักราช ๒๔๗๗ (๒๔๗๘) – ๙ เดือนมิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๘๙ ๑๒ ปี ๙๙ วัน ราชการ๙ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ๙ เดือนมิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๘๙ – ๑๓ เดือนตุลาคม พุทธศักราช ๒๕๕๙ ๗๐ ปี ๑๒๖ วัน ราชการ๑๐ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงแขนณ บดินทรเทวดายวรางฉันร ๑๓ ต.ค. พุทธศักราช ๒๕๕๙ – ปัจจุบันนี้ ยังอยู่ในราชสมบัติ มองบทความหลักที่: รัตนโกสินทร์ ประเทศไทยแล้วก็ไทย พระบรมวงศานุวงศ์ สมเด็จพระเจ้าลูกยาคุณ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยบารมี กรมขุนจังหวัดสงขลาเจ้าเมือง และก็หม่อมสังวาลย์ มหิดลในอยุธยา ในพิธีอภิเษกสมรส พระบรมวงศานุวงศ์ไทยในตอนนี้สืบทอดมาจากสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลย์ยเดโชความกล้าหาญ พระบรมราชบิดา (พระราชการบังเกิดเมื่อ ๑ ม.ค. พุทธศักราช ๒๔๓๕ในพระตำหนักสมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชเทวีข้างในพระราชวัง – สิ้นพระชนม์เมื่อ ๒๔ ก.ย. พุทธศักราช ๒๔๗๒ในวังสระบัวหลวง) ต้นราชสกุลมหิดล กับสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (นามเดิม: สังวาลย์ ตะละภัฏ, นามที่นิยมเรียกกันว่าสมเด็จคุณย่า และก็คนประเทศไทยเทือกเขาได้มอบให้พระสมัญญานามว่าแม่ฟ้าหลวง, พระราชการบังเกิด: ๒๑ ต.ค. พุทธศักราช ๒๔๔๓ในจังหวัดนนทบุรี – สิ้นพระชนม์: ๑๘ เดือนกรกฎาคม พุทธศักราช ๒๕๓๘ในจังหวัดกรุงเทพมหานคร) โดยสมเด็จพระบรมราชบิดา นั้นเป็นโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระศรีสวรินทิราบรมราชเทวี พระพันวัสสายายเจ้า (สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา พระบรมราชเทวี) นับว่าเป็นพระน้องชายต่างแม่ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว และก็พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว เดิมทีสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลย์ยเดชะความเก่งกล้า พระบรมราชบิดา แล้วก็ครอบครัว ใช้สกุลว่าจังหวัดสงขลา เมื่อในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ก็เลยได้พระราชทานชื่อสกุลสำหรับผู้สืบสกุลพระบรมวงศ์สกุลชั้น ๕ ว่ามหิดล ช่วงวันที่ ๕ เดือนมิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๗๒ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลย์ยเดชะความเก่งกล้า พระบรมราชพ่อ ทรงมีคุโณปการแก่ธุรกิจการค้าหมอแผนปัจจุบันรวมทั้งการสาธารณสุขของเมืองไทย ราษฎรคนไทยโดยปกติรู้จักกับนามท่านว่ากรมหลวงจังหวัดสงขลาเจ้าเมือง หรือพระราชพ่อ แล้วก็บางทีก็ปรากฏชื่อว่าเจ้าฟ้านาวิกโยธิน แล้วก็พระโคมไฟที่การรักษาสัตว์น้ำของไทย ส่วนชาวต่างชาติเรียกชื่อว่าเจ้าฟ้ามหิดล ช่วงวันที่ ๒๔ ม.ย. พุทธศักราช ๒๔๗๒ สมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลย์ยอำนาจความกล้าหาญ พระบรมราชพ่อ ทรงเสด็จถึงจังหวัดเชียงใหม่ ท่านมีความสนใจสำหรับในการรักษาสามัญชนอย่างยิ่ง คนเมืองจังหวัดเชียงใหม่ก็เลยขนานชื่อของท่านว่าแพทย์เจ้าฟ้า ข้างหลังการสิ้นพระชนม์ของ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาอานันทมหิดล พระอัฐมรามาธิบดินทร (รัชกาลที่ ๘) พระน้องชายเป็นพระผู้เป็นเจ้าน้องยาคุณ เจ้าฟ้าภูเขาไม่พลอดุลเดชะ (ถัดมาเป็น พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ ๙) ก็เลยได้เสด็จขึ้นครองราชสมบัติสืบสายในวันเดียวกัน แล้วก็คราวหลังได้ทรงประกอบพิธีราชาภิเษกแต่งงานกับสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ (หม่อมราชวงศ์สิริกิติ์ กิติเตียนยากร) พระลูกสาวในพระวรวงศ์เธอ ท่านเจ้าดาวมงคล กรมหมื่นเมืองจันท์สุรนาถ (ม.จ.นักษัตรมงคล กิติเตียนยากร) กับม.ล.บัว กิติเตียนยากร (สนิทสกุล) มีลูกชายเพียงแค่ท่านเดียวเป็น สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงมือณ บดินทรเทวดายวรางฉันร ทรงขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นในหลวง รัชกาลที่ ๑๐ พระเจ้าอยู่หัวไทยในวงศ์สกุลจักรีท่านเดี๋ยวนี้ วงศ์สกุลจักรี เครื่องหมายประจำวงศ์สกุลจักรี ตอนช่วงเวลาดูแลพุทธศักราช ๒๓๒๕ – ตอนนี้ พระราชอิสริยยศ พระราชากรุงรัตนโกสินทร์ (พุทธศักราช ๒๓๒๕ – พุทธศักราช ๒๓๙๙) พระราชาไทย (พุทธศักราช ๒๓๙๙ – พุทธศักราช ๒๔๙๒) ในหลวงไทย (พุทธศักราช ๒๔๙๒ – ปัจจุบันนี้) ดูแล แว่นแคว้นไทย เชื้อชาติ เริ่มแรก ไทย จีน รวมทั้งมอญ คราวหลังเพิ่มอิหร่าน สาขา ๘๔ ราชสกุล ๔๒ บวรราชสกุล ปริมาณพระเจ้าอยู่หัว ๑๐ ท่าน ผู้นำท่านแรก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ราชการ๑ ผู้นำท่านตอนนี้ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงมือณ บดินทรเทวดายวรางฉันร ราชการ๑๐ แต่งตั้ง พุทธศักราช ๒๓๒๕ วงศ์สกุลก่อนหน้า วงศ์สกุลจังหวัดธนบุรี (กรุงธน) วันสำคัญ ๖ ม.ย. วันจักรี วันที่รำลึกมหาจักรีบรมวงศ์สกุล ที่มา : วงศ์สกุลจักรี วิกิพีเดีย พจนานุกรมเสรี (ภาษาไทย) Chakri dynasty วิกิพีเดีย พจนานุกรมเสรี (ภาษาอังกฤษ) สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก นามเดิมทองคำดี เป็นสมเด็จพระบรมอรรคราวชบรรพบุรุษที่พระบรมราชจักรีสกุล เนื่องแต่ทรงเป็นสมเด็จพระบรมราชบิดาในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ปฐมกษัตริย์ที่พระบรมราชจักรีสกุล พระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก (ทรงเป็นสมเด็จพระบรมราชพ่อในรัชกาลที่ ๑) ติดตั้งอยู่ที่ เขาสะมึงกรัง อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก คลอดที่บ้านสะเอ็งกรัง เมืองจังหวัดอุทัยธานี ทรงเป็นลูกคนโตของพระยาราชนิฉันล (ทอง) ปลัดทูลสังสรรค์กรมกระทรวงมหาดไทย (บ้างก็ว่า กรมที่นา) ในรัชกาลสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ ๙ ซึ่งสืบทอดมาจากเจ้าพระยาโกษาหัวหน้า (ปาน) ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่พระคลังเก็บของในรัชกาลสมเด็จพระเพทราชา ผู้ซึ่งเคยครอบครองตำแหน่งเป็นออกพระวิสุทธเสนาะ แล้วก็ได้เดินทางไปมอบให้หนังสือของสมเด็จพระที่นารายณ์มหาราช ยังราชสำนักของพระผู้เป็นเจ้าหฝ่าส์ที่ ๑๔ ที่ประเทศฝรั่งเศส เมื่อ พุทธศักราช ๒๒๒๘ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ทรงรับราชการในกรมกระทรวงมหาดไทย รับบรรดาศักดิ์เป็นหลวงไตร่ตรองอักษร และก็พระอักษรไพเราะศาสตร์ ในตำแหน่งพนักงานยี่ห้อกรมกระทรวงมหาดไทย มีบทบาทร่างหนังสือตอบโต้กับหัวเมืองข้างเหนือ รวมทั้งรักษาพระราชตราลัญจกร สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก เสกแต่งงานกับสองญาติพี่น้องบุตรสาวของคฤหบดีคนจีน คนพี่ชื่อว่าดาวเรือง (หรือ หชู) ส่วนคนน้อง ไม่รู้จักนาม ตั้งบ้านเรือนอยู่ข้างในกำแพงเมืองหลวง ด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ รอบๆป้อมเพชร ซึ่งเป็นเขตอาศัยของคนจีน จังหวัดอุทัยธานี ได้จัดสร้างพระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก ติดตั้งอยู่ในเขาแก้ว (เขาสะเอ็งกรัง-ตอนนี้) ซึ่งเป็นแนวเขาที่ทอดขนานกับแม่น้ำสะมึงกรัง เมื่อ พุทธศักราช ๒๕๑๔ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชแล้วก็สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้เดินทางไปทรงประกอบพิธีเปิดพระบรมราชานุสาวรีย์ ตอนวันที่ ๕ ม.ย. พุทธศักราช ๒๕๒๒ พระบรมพระนามาภิไธยแล้วก็พระปรมาภิไธย ยี่ห้อเครื่องหมายพิธีมหามงคลฉลองครบรอบวันพระราชสมภพ ๗ รอบ ๕ เดือนธันวาคม ๒๕๕๔ พระบรมพระนามาภิไธย คือ ชื่อเดิมของในหลวง ก่อนที่จะเสด็จขึ้นครอบครองสิริราชสมบัติ ส่วนพระปรมาภิไธย มาจากคำศัพท์ ๓ คำเป็นพระ + ปรม + อภิไธย หมายความว่าชื่ออันดีเลิศยิ่ง เป็นนามของในหลวงราชเจ้า จากที่จารึกในพระทองบัฏ ภายหลังที่ได้มีพิธีบรมราชาภิเษก แล้ว ซึ่งเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในรัชกาลที่ ๑ แล้วก็ใช้ถัดมาจนกระทั่งตอนนี้ พระปรมาภิไธย ของกษัตริย์ในวงศ์สกุลจักรี แต่ละท่านล้วนยาวๆทั้งมวล ยกตัวอย่าง อาทิเช่น พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงมีพระปรมาภิไธย ดังที่จารึกในพระทองคำบัฏ ว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรรามาหัวหน้า จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมที่นาถบพิตร ด้วยเหตุนั้น การเอ่ยอ้างพระปรมาภิไธย ก็เลยมักกล่าวแต่เพียงคำขึ้นต้นที่เรียกกันว่าพระราชบรรดาศักดิ์นาม ได้แก่ พระบาทสมเด็จพระปรมินทร หรือ พระบาทสมเด็จพระปรเมนทร แล้วต่อด้วยพระปรมาภิไธย ประโยคต้นประโยคเดียว แล้วต่อจากนั้นทำเครื่องหมายไปยาลน้อย (ฯ) ไว้ แล้วต่อด้วยสร้อยพระปรมาภิไธย ประโยคด้านหลัง ดังเช่น รัชกาลที่ ๙ บางทีอาจออกขานรับพระปรมาภิไธย เพียงว่า พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชฯ สยามินทราธิราช บรมที่นาถบพิตร จะมองเห็นได้ว่า พระปรมาภิไธยเต็ม ของในหลวงไทยในวงศ์สกุลจักรี ที่จารึกในพระทองบัฏ